نی زار : منطقه آزاد سیستان با رویکردی متفاوت و مبتنی بر صادرات می تواند نجاتبخش منطقه ای شود که تا چند سال پیش با شلپه های (امواج) خروشان هامون سرزنده بود و اکنون با خشک شدن هامون با موجهای شن روان دست و پنجه نرم می کند .
ایجاد منطقه آزاد در سیستان با رویکردی متفاوت نه تنها باعث بهبود وضعیت زندگی مردم منطقه که به دلیل خشکی دریاچه هامون و از بین رفتن کشاورزی و دامداری و صید و صیادی آن در وضعیت نامطلوبی به سر می برند ، می شود بلکه توسعه اقتصادی کشور در ابعاد مختلف را نیز به دنبال دارد.

**نقش حیاتی دریاچه هامون
شغل اصلی مردم منطقه سیستان از روزگاران قدیم تا دوره کنونی کشاورزی و دام پروری بوده که به طور مستقیم به دریاچه هامون ربط داشته است.
نیزارهای وسیع این دریاچه مکان چرای دام ها بوده به طوری که دام های این منطقه صبحگاه به این نیزارها رفته و شامگاه خود مسیر رفته را بازمی گشتند.
صید و صیادی و حصیر بافی نیز از دیگر شغل ها و حرفه های مردم بوده که چند ده هزار نفر مرد و زن را به خود مشغول می کرده و سود خوبی نیز به همراه داشته است.
با گذر سالها و خشک شدن هامون به دلایل مختلف از جمله قطع شریان اصلی آن یعنی هیرمند از افغانستان، مردم این منطقه هرچه بیشتر به مرز وابسته شدند و تجارت مرزی را پیشه خود قرار دادند.
مبادلات مرزی نه تنها زمینه ساز ایجاد اشتغال برای مردم دو سوی مرز شده بود بلکه بسیاری از هموطنان برای تامین کالاهای ارزان قیمت به سیستان مسافرت کرده و ضمن گشت و گذار کالاهای مورد نیاز خود را نیز خریداری می کردند بطوری که بازارهای زابل و سایر شهرهای این منطقه از رونق خوبی برخوردار بود.
در سالهای اخیر با ایجاد دیوار امنیتی در نزدیکی مرز سیستان ایران با نیمروز افغانستان، راه تجارت و مبادلات مرزی برای مردم بومی با برخی مشکلات رو به رو شد که این موضوع زمینه ساز برخی ناامنی ها، افزایش سرقت ها و از همه مهمتر مهاجرت شمار زیادی از مردم این منطقه به نقاط دیگر کشور شد.

**تلاش دولت یازدهم برای ایجاد منطقه آزاد سیستان
دولت یازدهم با نگاه توسعه محور و توجه به ظرفیت های درونی، طرح ایجاد منطقه آزاد در سیستان را تهیه و آن را تا صحن مجلس شورای اسلامی پیش برد اما بی مهری برخی نمایندگان باعث رد این لایحه شد.
استاندار سیستان و بلوچستان در گفت و گو با خبرنگار ایرنا اظهار داشت: دولت وظیفه خود را برای ایجاد منطقه آزاد سیستان انجام داد و آن را تا صحن مجلس شورای اسلامی پیش برد.
علی اوسط هاشمی ادامه داد: دولت یازدهم تعداد معدودی منطقه آزادی را برای این امر پیشنهاد داده بود اما در کمیسیون مربوط، این تعداد چند برابر افزایش یافت به طوری که مشخص بود با آن موافقت نمی شود.
وی افزود: طرح این لایحه در آستانه انتخابات باعث شد تا برخی نمایندگان برای معرفی و تبلیغ، حوزه انتخابی خود را نیز به این لایحه اضافه کنند.
وی بیان کرد: پیگیریهای لازم برای ایجاد منطقه آزاد در سیستان همچنان در حال انجام است.
استاندار سیستان و بلوچستان تصریح کرد: هم اینک مدیر منطقه آزاد سیستان از سوی شورای عالی مناطق آزاد کشور تعیین و کارهای مقدماتی آن نیز در دست اقدام است.
هاشمی خاطر نشان کرد: ایجاد منطقه آزاد در سیستان به دلیل بروز خشکسالی طولانی یک ضرورت است که نفع ملی را به دنبال دارد.
**بررسی ضرورت و برنامه های ایجاد منطقه آزاد در سیستان
منصور حجازی نیا که به عنوان مدیر منطقه آزاد سیستان معرفی شده هم اینک در حال انجام کارهای مطالعاتی در این منطقه است.
خبرگزاری جمهوری اسلامی(ایرنا) مرکز زاهدان با دعوت از وی دلایل ضرورت ایجاد و برنامه های منطقه آزاد سیستان را مورد بررسی قرار داده است.
**علت رد شدن لایحه مناطق آزاد در مجلس شورای اسلامی
لایحه مناطق آزاد یکی از لوایحی بود که در مدت زمان کمی دو بار در صحن علنی مجلس مطرح و رد شد که دلیل رد شدن در مرحله اول اعلام منافات این لایحه با برنامه پنجم توسعه بود و بار دیگر به دلیل عدم کسب ۵۰ درصد آرا رد شد.
مدیرعامل منطقه آزاد سیستان درباره علل تصویب نشدن این لایحه در مجلس شورای اسلامی اظهار داشت: یکی از دلایل رد این لایحه برداشت نادرست هیات رئیسه مجلس شورای اسلامی بود که گمان می کردند مناطق آزاد به دلیل معافیت از مالیات با برنامه پنجم توسعه منافات دارد.
حجازی نیا افزود: مناطق آزاد باعث کاهش دریافت مالیات نمی شوند و تنها مالیات کالاهایی که به منطقه وارد می شود کاهش می یابد.
وی ادامه داد: افزایش تعداد زیاد مناطق ویژه در کمیسیون اقتصادی یکی دیگر از لایل رد شدن این لایحه در مجلس بود.
وی بیان کرد: دولت تنها هشت منطقه را در این لایحه پیشنهاد داده بود در صورتی که در کمیسیون مربوط تعداد زیادی به آن اضافه شد.
وی تصریح کرد: طرح این لایحه در آستانه انتخابات باعث شد تا برخی از نمایندگان برای تبلیغ، حوزه خود را نیز به این لایحه اضافه کنند.
مدیرعامل منطقه آزاد سیستان خاطر نشان کرد: یکی دیگر از دلایل تصویب نشدن منطقه آزاد سیستان همراه نبودن تمام نمایندگان استان با یکدیگر بود به طوری که در این لایحه برای جنوب استان نیز چهار منطقه ویژه توسط برخی نمایندگان استان پیشنهاد شده بود.
حجازی نیا ادامه داد: نمایندگان مجلس می توانستند با همراهی و همدلی، سایر نمایندگان را نیز با خود همراه کنند.
وی افزود: هم اینک پیگیر هستیم تا با حمایت رهبر معظم انقلاب به دلیل ضرورت موضوع، منطقه سیستان به منطقه آزاد تبدیل شود.
وی تصریح کرد: نمایندگان مجلس نیز باید برای تصویب آن نهایت تلاش خود را انجام دهند.

**ضرورت ایجاد منطقه آزاد در سیستان
وجود خشکسالی های مکرر، نبود اشتغال و درآمد و شرایط نامساعد جوی باعث مهاجرت تعداد زیادی از مردم سیستان شده است که ایجاد منطقه آزاد می تواند نور امیدی در دل آنان ایجاد کند و بازگشت به موطن اصلی شان را رقم زند.
مدیرعامل منطقه آزاد سیستان خاطر نشان کرد: باتوجه به ۱۸ سال خشکسالی در این منطقه، تنها راه برون رفت مقطعی آن از بحران ایجاد منطقه آزاد است.
حجازی نیا اظهار داشت: وجود کشور افغانستان در جوار سیستان به عنوان یک کشور مصرف کننده یکی از فرصت های بسیار خوب کشور محسوب می شود.
وی ادامه داد: هم اینک کشور افغانستان و کشورهای آسیای میانه تمایل زیادی به انتقال کالا از طریق منطقه سیستان به آبهای آزاد در چابهار دارند.
وی افزود: ایجاد منطقه آزاد در سیستان می تواند باعث جلوگیری از خروج مردم از این منطقه شود.
وی تصریح کرد: براساس آمارهای موجود، از سال ۸۵ تا کنون پنج درصد جمعیت منطقه سیستان مهاجرت کرده اند.
مدیرعامل منطقه آزاد سیستان خاطرنشان کرد: پیوندهای مذهبی و فرهنگی مردم در دو سوی مرز یکی دیگر از دلایل ایجاد منطقه آزاد در سیستان است که این امر باعث می شود تعامل تجاری به بهترین شکل انجام شود.
حجازی نیا بیان کرد: بی شک یکی از مزیت های ایجاد منطقه آزاد در سیستان تامین امنیت در منطقه و کشور است.
وی اظهار داشت: ایجاد منطقه آزاد در سیستان باعث تقویت روابط دیپلماسی ایران با کشور افغانستان می شود.
وی گفت: سامان بخشی فضا و مراکز زیستی در سیستان از اهداف ایجاد منطقه آزاد در این بخش از کشور است.

**مزیت های منطقه آزاد سیستان و رویکرد صادراتی آن
مدیرعامل منطقه آزاد سیستان افزود: یکی از مزیت های خوب این منطقه قرار گرفتن در کریدور شمال به جنوب و شرق به غرب است.
حجازی نیا ادامه داد: از آنجائیکه معامله های تجاری کشورهای آسیای میانه و اروپا تنها از طریق حمل و نقل انجام می شود بنابراین این منطقه می تواند نقش اساسی در این زمینه ایفا کند.
وی تصریح کرد: هم اینک کشور هندوستان قصد دارد تا کالاهای خود را به دلیل درگیریهای زیاد با پاکستان از طریق چابهار به افغانستان منتقل کند که منطقه سیستان می تواند نقش موثری در مسیر این انتقال داشته باشد.
وی خاطر نشان کرد: وجود منطقه آزاد در سیستان می تواند باعث پویایی منطقه آزاد چابهار شود که هم اینک تحرک کافی و درحد انتظار را ندارد.
مدیرعامل منطقه آزاد سیستان اظهار داشت: ایجاد منطقه آزاد در سیستان باعث عمران منطقه و افزایش درآمد عمومی در آن می شود.
حجازی نیا گفت: رویکر منطقه آزاد سیستان با توجه به شرایط خاص آن صادراتی خواهد بود و واردات از این بخش بسیار کم است.
وی بیان کرد: ایجاد این منطقه آزاد می تواند مشکلات بیکاری در استان را حل کند.

**پروژه های بسیاری در بستر منطقه آزاد شکل خواهد گرفت
مدیرعامل منطقه آزاد سیستان افزود: از یک ماه قبل تاکنون سرمایه گذاران زیادی آمادگی خود را برای فعالیت در منطقه سیستان اعلام کرده اند اما تا زمانی که زمین های منطقه به نام منطقه آزاد سند نخورد نمی توان اقدام خاصی انجام داد.
حجازی نیا ادامه داد: اجرای پروژه های لجستیکی نفت و گاز برای صادرات به کشور همجوار یکی از پروژه هایی است که پس از ایجاد منطقه آزاد انجام خواهد شد.
وی تصریح کرد: تولید یک مینی پالایشگاه برای پالایش برخی مواد نفتی نیز از طرح های دیگر در صورت تصویب منطقه آزاد در سیستان است.
وی خاطر نشان کرد: استقرار برخی پایگاه های علمی در منطقه و ایجاد دانشگاه بین الملل از سایر اقدامات مورد نظر است.
وی بیان کرد: توسعه بخش هوایی از سایر برنامه های درنظر گرفته شده در صورت تصویب منطقه آزاد سیستان است که در این طرح فرودگاه کنونی شهرستان زابل توسعه خواهد یافت.
وی اظهار داشت: تقویت شبکه های زیربنایی، ایجاد تاسیسات و پایانه های تخلیه و بارگیری نیز از سایر طرح هایی است که در صورت تصویب منطقه آزاد در سیستان اجرا می شود.

**ایجاد اشتغال در مراحل اولیه منطقه آزاد سیستان
مدیرعامل منطقه آزاد سیستان گفت: یکی از اهداف اولیه این منطقه ایجاد اشتغال است که در مراحل اولیه تصویب باعث اشتغال تعداد زیادی از افراد می شود.
حجازی نیا افزود: کارهای زیربنایی و جانمایی منطقه آزاد تعداد زیادی از افراد را مشغول به کار می کند.
وی ادامه داد: هم اینک گروه مشاوران و متخصصان در حال جانمایی منطقه و برخی کارهای مقدماتی هستند.
وی تصریح کرد: یکی از اهداف ایجاد منطقه آزاد در سیستان استفاده از نیروهای بومی در تمام بخش ها است.
وی خاطر نشان کرد: با توجه به وجود نیروی متخصص و تحصیل کرده در استان سعی می شود از توان این افراد استفاده شود.
حجازی نیا بیان کرد: با تصویب منطقه آزاد در سیستان علاوه بر اینکه بخش های درون منطقه بهبود می یابند از محل درآمدهای حاصل از آن سایر بخش های سیستان نیز توسعه خواهد یافت.
**محدوده منطقه آزاد
مدیرعامل منطقه آزاد سیستان اظهار داشت: منطقه آزاد در سیستان به دلیل وضعیت محیطی در سه بخش منطقه مجزا ایجاد می شود.
وی ادامه داد: این طرح به گونه ای طراحی شده که بخشی از هر پنج شهرستان منطقه سیستان در منطقه آزاد جای گیرند.
وی افزود: تاکنون تنها ۲۰ هزار هکتار از اراضی سیستان برای ایجاد منطقه آزاد در یکی از شهرستانهای آن قطعی شده و سایر شهرستانها نیز در حال پیگیری است.
مدیرعامل منطقه آزاد سیستان تصریح کرد: با تصویب منطقه آزاد در سیستان، مکانهایی که در طرح مطالعاتی مشخص شده است باید از افراد به قیمت منصفانه خریداری و افراد نیز موظف به واگذاری این زمین ها هستند.
حجازی نیا خاطر نشان کرد: تجار فعال در منطقه آزاد سیستان حداقل تا ۲۰ سال معافیت مالیاتی دارند اما باید توجه داشت که عوارض گمرکی از کالاها دریافت می شود.
وی بیان کرد: برای اراضی مشخص شده در حوزه منطقه آزاد سیستان برنامه ها و طرح های خاصی وجود دارد.

**منطقه آزاد سیستان حرکتی همراستا با اقتصاد مقاومتی
مدیرعامل منطقه آزاد سیستان اظهار داشت: هدف اصلی در منطقه سیستان صادرات کالا است که این موضوع مستقیما در راستای اهداف اقتصاد مقاومتی است.
حجازی نیا ادامه داد: گرچه در ابتدای تصویب منطقه آزاد برای کسب درآمد و بهبود وضعیت معیشتی مردم مجبور به واردات برخی کالا ها هستیم اما رویکرد اصلی این منطقه در صادر کردن کالا به کشورهای اطراف است.
وی افزود: با تصویب منطقه آزاد در سیستان برخی کارخانه ها نیز در آن مستقر و کالای تولید شده در داخل کشور برای استفاده مردم به خارج از کشور صادر می شود.
وی تصریح کرد: منطقه آزاد سیستان می تواند بزرگترین صادرکننده و یکی از تولیدکنندگان بزرگ منطقه برای تامین کالاهایی مورد نیاز کشورهای همسایه باشد.
وی اضافه کرد: باتوجه به اینکه هدف اصلی اقتصاد مقاومتی تکیه بر منابع داخلی و تولید درونی است منطقه آزاد سیستان می تواند این اهداف را به خوبی برآورده کند.

**پیش بینی کالاهای وارداتی و صادراتی
مدیرعامل منطقه آزاد سیستان خاطر نشان کرد: به دلیل وجود منابع غنی سنگ آهن در افغانستان پیش بینی شده این ماده معدنی برای واردات استفاده شود.
حجازی نیا بیان کرد: ذغال سنگ نیز یکی دیگر از محصولات مورد نظر برای واردات به کشور از طریق افغانستان است.
وی اظهار داشت: با توجه به توان بیشتر افغانستان در دامداری نسبت به کشاورزی، می توان از چرم این کشور برای واردات استفاده کرد.
وی ادامه داد: مطالعاتی برای پخت آهک در منطقه و صادرات آن به هندوستان برای تولید فولاد انجام شده است.
مدیرعامل منطقه آزاد سیستان افزود: تولید کاشی در منطقه سیستان و صادرات آن یکی دیگر از برنامه های منطقه آزاد است.
حجازی نیا تصریح کرد: در برخی موارد می توان مواد اولیه را به منطقه وارد و پس از فراوری، آنها را به کشورهای دیگر صادر کرد که با توجه به معافیت مالیاتی این امر به نفع سرمایه گذاران است.
وی خاطر نشان کرد: برای بهبود معیشت مردم می توان اجازه داد تا برخی کالاها به عنوان کالای همراه با مسافر وارد شود که از سود بازرگانی معاف است و تنها در منطقه امکان فروش آن وجود دارد.
وی بیان کرد: برخی کالاها نیز به صورت عبوری از کریدوری که منطقه آزاد سیستان در آن قرار می گیرد عبور خواهند کرد که می توان از آنها عوارض گرفت.

**درآمدزایی منطقه آزاد
مدیرعامل منطقه آزاد سیستان اظهار داشت: منطقه آزاد سیستان می تواند با درآمد زایی و ایجاد اشتغال بار زیادی را از دوش کشور بردارد.
حجازی نیا افزود: دریافت عوارض از کالاهای وارداتی تا ۱۵درصد یکی از درآمدهای بسیار بالای منطقه خواهد بودکه در زمینه زیرسازی خود منطقه و بخش های دیگر سیستان هزینه می شود.
وی ادامه داد: فروش زمین های موجود در منطقه آزاد به افراد سرمایه گذار یکی دیگر از درآمدهای این منطقه محسوب می شود.
وی تصریح کرد: دریافت عوارض از کالاهای همراه مسافر نیز از دیگر منابع درآمدی مناطق آزاد است.
مدیرعامل منطقه آزاد سیستان خاطر نشان کرد: شماره گذاری خودروهای وارداتی، انبارداری، تخلیه و بارگیری و ثبت شرکت ها از سایر درآمدهای منطقه آزاد خواهد بود.
حجازی نیا اظهار داشت: وجود معافیت مالیاتی در مناطق آزاد باعث می شود تا درآمدزایی در آن منطقه و مناطق همجوار افزایش یابد.
وی بیان کرد: براساس قانون، واگذاری زمین در منطقه آزاد به سرمایه گذاران خارجی ممکن است اما در ایران اسلامی به افراد خارجی تنها زمین به صورت اجاره ای واگذار می شود.
وی ادامه داد: یکی دیگر از مواردی که باعث درآمد زایی مناطق آزاد می شود عدم نیاز به ویزای اتباع خارجی برای ورود به این مناطق است.
منطقه آزاد سیستان با رویکردی متفاوت و مبتنی بر صادرات می تواند نجاتبخش منطقه ای شود که تا چند سال پیش با شلپه های (امواج) خروشان هامون سرزنده بود و اکنون با خشک شدن هامون با شلپه های شن روان دست و پنجه نرم می کند و نیز با حرکت در راستای اقتصاد مقاومتی می تواند به اقتصاد در حال رشد کشور در شرایط پسا برجام کمک شایانی کند.
ایجاد منطقه آزاد در سیستان با رویکردی متفاوت نه تنها باعث بهبود وضعیت زندگی مردم منطقه که به دلیل خشکی دریاچه هامون و از بین رفتن کشاورزی و دامداری و صید و صیادی در وضعیت نامطلوبی به سر می برند می شود بلکه توسعه اقتصادی کشور در ابعاد مختلف را نیز به دنبال دارد./ایرنا