نی زار : هفته نامه مرزپرگهر در جدیدترین شماره خود گفتگو با دکتر زهرا اربابی معاون توسعه، مدیریت و منابع انسانی استاندار سیستان و بلوچستان را منتشر کرده است.
به گزارش رسانه نی زار، پس از روی کار آمدن دولت تدبیر و امید، حدود یکسال است که خانم دکتر زهرا اربابی به عنوان معاون توسعه مدیریت و منابع انسانی و اجتماعی استاندار سیستان و بلوچستان منصوب شده است.
[1]
سابقه آشنایی شما با رییس جمهور روحانی به چه زمانی بازمی گردد؟
این آشنایی از سال ۱۳۸۲ و با حضورم در حزب اعتدال و توسعه شروع شد و از آغاز فعالیت رسمی در خدمت ایشان بودیم. تقریبا کلیه جلسات حزب در تهران با سخنرانی این بزرگوار و نظرات ارشادی ایشان همراه بود.
رییس جمهور روحانی سالها ست که عضو شورای امنیت ملّی هستند و اغلب چهره های سیاسی استانها را از این طریق می شناسند. شما زمانی برای ادامه تحصیل و مخالفتی که مدیریت دانشگاه داشت، چند روزی در صحن دانشگاه دست به اعتصاب زدید. گمان نمی کنید این موضوع باعث شناخت وی از شخصیت شما شده باشد؟ از جریان آن اعتصاب بگویید!
این جریان به سالهای ۷۹-۷۸ و انتقاد برخی از اعضای هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی به عملکرد و شیوه مدیریت رییس وقت دانشگاه بر می گردد. البته ایشان به لحاظ شخصیت و اخلاق انسان خوبی هستند. ولی آنچه که باعث شد در آنزمان ما انتقادات گسترده ای داشته باشیم و دست به تحصّن در فضای دانشگاه بزنیم به عملکرد ضعیف مدیریت دانشگاه بر می گشت. در آن قضیه دانشجویان زیادی نیز با ما همراه شدند. متاسفانه کار دانشگاه بر اساس و روال منطقی وعقلایی انجام نمی شد و حقّ و ناحقّ زیادی اتّفاق می افتاد. جایگاهها به درستی و متناسب با توان و شحصیت علمی افراد تعریف نشده و باند و باند بازی حاکم بود. در این ارتباط مکاتبات زیادی با ریاست عالی دانشگاه صورت گرفت و مستندات لازم نیز ارائه شد. یادم هست که چند گروه بازرس و ناظر برای بررسی موضوع اعزام شدند و با تک تک ما که در تحصّن بودیم گفتگو کردند و بعد از تحلیل شرایط حق را به ما دادند. پس از آن بود که رییس دانشگاه عوض شد و شگفت اینکه آقای دکتر جاسبی به همان گروهی که منتقد بودند، مدیریت دانشگاه را سپردند. از نکات واجد اهمیت آن دورانی که ما مسئولیت دانشگاه را به عهده داشتیم اعلام رضایت مجموعه دانشگاه از عملکرد ما بود. به گفته بیشتر کارکنان، دانشگاه آزاد در آن روزها یکی از مطلوب ترین شرایط را داشته است. البته این را هم عرض کنم که اگر نتایج تحقیقات خلاف ادعای ما را ثابت می کرد، تصمیم بر این بود که متحصنین به دانشگاههای سایر استانها و مناطق دورافتاده تبعید شوند. این کار ما در دانشگاه کاری پر از ریسک و مخاطره بود و بدیهی است که آینده خوبی در انتظارمان نبود. به همین دلیل اقدام به آن به نظرم اگر بر حق و حساب شده نباشد از هر کسی بر نمی آید و نباید دست به چُنین مخاطراتی زد. به هر حال این جریان به گوش اکثر بزرگان کشور رسید و ممکن است آقای روحانی هم از آن مطلع شده باشند.
به عنوان یک زن، در پست معاونت استاندار چه احساسی دارید؟ آیا هیچگاه احساس کرده اید که برخی محدویت های اجتماعی که به زنان جامعه ما تحمیل شده است و در استانی مانند سیستان و بلوچستان بیشتر نیز هست، مانع انجام برخی کارهایتان شود؟
در این مورد احساس من، احساس خاصی است. من بر این باورم آنچه که در مسیر انجامش قرار گرفته ام می تواند را ه را برای سایر زنان در سطح استان هموار نماید. بر عکس آنهم صادق است و می تواند کار را برای سایر زنان مشکل کند. چرا که خیلی ها با حساسیت زیاد نحوه کار و رویکرد و عملکرد مرا زیر نظر دارند و از آنجایی که این روزها در مورد توانمندی مدیران با نگاهی جنسیتی قضاوت می شود، اگر درست و سنجیده عمل کنم و به موفقیتی برسم، موفقیت من موفقیت همه زنان و اگر شکست بخورم شکست من شکت همه زنان تلّقی خواهد شد و عارضه این شکست، در فعالیت جامعه زنان استان اثر نامطلوبی خواهد گذاشت. بنابراین احساس می کنم که وظیفه ای بسیار سنگین را بر دوش گرفته ام. به همین دلیل از همه بزرگواران و پیشگامان جامعه، به ویژه زنان عزیز در خواست می کنم مرا در انجام موفقیت آمیز این وظیفه خطیر یاری کنند.
و امّا در مورد محدویت هایی که شما به آن اشاره کردید. خدمت همه دوستان عرض کنم که هرگز در مسیر اهداف و کارهایم به محدویت های اجتماعی – فرهنگی بر نخورده ام. خدا را شاکر هستم که در سایه نظام جمهوری اسلامی و در لوای ارزشهای دینی و فرهنگ غنی ایرانی، زن جایگاه ویژه خود را دارد. تنها گاهی گرد و غبارهایی از تعصّبات و نگرش های بسته قومیت گرایی آنهم به صورت محدود و اندک بر فضای نقش آفرینی اجتماعی زنان می نشیند که با تلاش و پشتکار زنان و با تصمیمات صحیح و سنجیده از طرف زنان و حمایت مردان بزرگوار و فهیم می توان این غبار را هم پاک کرد. ولی شخصا در مسیری که گام گذاشته ام و در موقعیتی که اکنون قرار دارم، محدویت های اجتماعی و فرهنگی را احساس نکرده ام. حمایت و نگاه دور از هر گونه تبعیض استاندار محترم جناب هاشمی، روحانیون بزرگوار و سایر همکارانم را همیشه حس کرده ام. لذا خودم را محدود در نگاه جنسیتی نکرده ام.
اداره امور خانه، همسر و بچه ها و خدمت در مقامی که وقت زیادی می گیرد برای یک زن معمولا سخت است، این مشکل را چگونه حل کرده اید؟
مثل معروفی است که می گویند؛ پشت هر مرد موفقی یک زن توانمند قرار دارد . عکس این سخن هم صادق است و پشت هر زن موفقی یک مرد توانمند ایستاده است. بنابراین اگر زنی هم در عرصه های اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی، موفقیت هایی کسب کند، حتما همسری در کنارش دارد که پشتوانه حمایتی قوی برایش محسوب می شود. اگر همسرایی و همراهی و پشتیبانی همسرم نبود، من به اینجا نمی رسیدم. البته می دانم و می دانید که کار کردن در این سطح و عرصه، سخت است و نیاز به زمان زیادی دارد و گاه از حد متعارف و طبیعی خارج می شود. ولی در زمان گذشته هم من در دانشگاه به دلیل موقعیتی که داشتم، همیشه گرفتار مسایل کاری بودم. ولی این سبب نمی شد که جایگاه و وظایف همسری و مادری خود را فراموش کنم. نباید این نکته ظریف را نادیده گرفت که من به عنوان یک زن بایستی نُخست نقش همسری و مادریم را به خوبی ایفا کنم تا بتوانم به وظایف دیگرم بپردازم. ولی از آنجایی که نقش و وظیفه فعلی ام نیز از حساسیت سیاسی و اجتماعی بالایی برخوردار است، باید با جدیت بیشتری این دو خط موازی را پیش ببرم. بچه ها بزرگ شده اند و خوشبختانه به دلیل همکاری همسر و فرزندانم، مشکلی در اداره خانه ندارم. اصولا وقتم را به گونه ای تنظیم می کنم که جز در شرایط خاص، هنگام صرف غذا در کنار خانواده ام باشم. شاید هم به اندازه سابق نتوانم پاسخگوی انتظارات و خواسته های بچه ها باشم، ولی تا حد امکان تلاش می کنم که کمبودی احساس نکنند. گاهی سفرهای مکرری پیش می آید و باعث می شود خانواده دلتنگ شوند، ولی شرایطم را درک می کنند.
نزدیک به یک سال از زمان تصدی پست معاونت استاندار می گذرد. آیا به خواسته هایی که در ذهن خود داشته اید، رسیده اید؟ در این یک سال چه کار مهمی انجام داده اید که باعث آسودگی فکر و خیالتان شده است؟
راستش نمی توانم به صراحت بگویم که به خواسته هایم رسیده ام. چون به هر حال دولت شرایط مطلوبی را تحویل نگرفته بود و وضعیت چنان مناسب نبود که بتوان به راحتی کارها را پیش برد. از طرفی دولت برای جذب نیروی انسانی با محدویت شدید قانونی مواجه بود و مجوز استخدام هم وجود نداشت تا بتوانیم پاسخگوی جوانان جویای شغل باشیم. از سوی دیگر رکود و تورم که اصطلاحا به آن تورک می گویند اکثر بنگاههای تولیدی را در شرایطی قرار داده بود که برای ماندن در عرصه تولید راهی جز تعدیل نیروی کار نداشتند. رویکرد اقتصادی دولت هم این بود که با مهار تورم و کارآفرینی، پویایی و تحرک اقتصادی را زنده و بخش خصوصی را راغب کند که برای اشتغال زایی به کمک دولت بیایند تا به جای گسترش بی رویه سازمانهای دولتی، بستر مناسب و فضای کسب و کار در این بخش برای جوانان تحصیلکرده، خلاق و اهل فکر فراهم شود. بدیهی است که اجرای این برنامه و دریافت بازخورد آن در زمانی کوتاه و چندین ماهه ممکن نبود.
استاندار محترم با پیگری های مجدانه، آزمون استخدامی سال قبل را که به دلیل عدم اعتبار راکد مانده بود احیا نمود. هر چند که این برنامه در سطح کشور تامین اعتبار شد، ولی بیشترین پیگیری از جانب استان ما انجام گرفت.
پروژه ساماندهی منابع انسانی استانداری و فرمانداری ها را کلید زدیم ولی زمان می برد تا بتوانیم نتیجه مطلوب را به دست آوریم.
با تاکید استاندار محترم، شورای کارشناسی را درسطح استان تشکیل دادیم و به عنوان یک الگو به وزارت کشور و سازمان مدیریت و برنامه ریزی فرستادیم و امیدواریم از بدنه قوی و گروه های کارشناسی برای علت یابی و شناسایی چالش ها و ارائه راهکار مناسب ، همه مدیران از آن بهرمند شوند.
در زمینه فناوری، نارسایی ها را شناسایی کردیم و با برنامه ریزی و پیش بینی اعتبار برای سال آینده امیدواریم امکان دسترسی آسان به اینترنت و بهره مندی از تلفن ثابت و همراه در سطح استان فراهم گردد.
از طرفی شورای توسعه راهبری مدیریت استان و کمیته های تخصصی ذیل آن شورا را هم تشکیل دادیم تا اهداف مشخصی را پی بگیرند. به طور کلی بیشتر برنامه هایی که تنظیم شده، تابع نقشه راه اصلاح نظام اداری و مصوبات دولت است و سعی نمودیم که برنامه های کاری را به صورت دقیق در مسیر این نقشه قرار دهیم.
اگر چه انتظاری بی جا ست، ولی اگر مایل هستید بدون پرده پوشی و اغماض در مورد استاندار جناب آقای هاشمی نظرتان را بفرمایید؟
بدون اغراق می گویم؛ ایشان دلسوزتر از همه ما برای استان هستند و بیشتر از ما برای پیشرفت و توسعه استان زحمت می کشند. از طرفی با بردباری قابل تحسینی سختی ها، کمبودها و زخم زبان ها را تحمل می کنند. شاید به دلیل همین ویژگیها بوده که دولت تدبیر و امید آقای هاشمی را مناسب ترین گزینه برای استانداری سیستان و بلوچستان دیده است. به هر حال ایشان با توجه به تجربه و سابقه ای که در وزارت کشور دارد و شناخت خوبی که با فراست خاص خود از استان به دست آورده اند و با رویکرد برنامه محوری و اندیشه تحولگرا بدون تردید برای استان ما یک فرصت هستند.
با توجه به اینکه یک شخصیت دانشگاهی هستید، به طور کلی چه انتقادی به کارکرد مجموعه استانداری و مدیران هم طراز خود دارید؟
انتقاد که نه، بیشتر توصیه و سفارش می کنم به این موضوع که امروز استان ما در مسیر توسعه فراگیر و همه جانبه قرار گرفته است. حمایت همه جانبه مقام معظم رهبری و تاکید بی شائبه دولت تدبیر و امید و رویکرد استاندار محترم، همه و همه فضایی استثنایی ایجاد کرده است که اگر ازاین فرصت به خوبی استفاده نکنیم، ممکن است دیگر چنین شرایطی فراهم نشود. توصیه من این است که موقعیت پیش آمده را در نظر بگیریم و از همه این مزیت ها به موقع و بجا استفاده کنیم. قبل از اینکه به فکر حفظ میزمان باشیم به توسعه استان بیندیشیم و در فکر و خیالمان چشم انداز آینده را مجسم کنیم و به فکر ایجاد تحول در کارمان باشیم.
اگر به موقعیت یک سال قبل بر گردید، آیا باز هم اشتیاق دارید که براین صندلی بنشینید؟
من اشتیاقی برای نشستن براین صندلی نداشتم. اشتیاقم بیشتر برای خدمت رسانی بود و شرایط خدمت رسانی در هر زمانی که ایجاد شود باید از آن بهره برد. خدمت کردن به مردم را یک وظیفه مهم و آرامش بخش برای خودم می دانم. حال چه پشت این میز یا جای دیگری باشد.
چه آرزویی در سر دارید که برایتان سخت و دور از دسترس می نماید و دلتان می خواهد مجموعه مدیران و تصمیم سازان و بزرگان و عامه مردم استان در تحقّق آن به یاری اتان بیایند؟
آرزو دارم روزی برسد که وقتی نامی از استان سیستان و بلوچستان به میان می آید، به عنوان نمادی از اتحاد و همبستگی میان اقوام و مذاهب زبانزد خاص و عام باشد. دیگر از نا امنی هایی که گاهگاهی اتفاق می افتد و به عمد و از روی شیطنت بزرگنمایی می شود و در اذهان عمومی، چهره استان ما را کدر می کند، خبری نباشد. البته این آرزویی محال و دور از دسترس نیست، ولی نیاز به یک عزم و ارده همگانی و مردمی دارد. اگر همه افراد صاحب فکر و شخصیت های تاثیر گذار به طور جد این خواسته را که عموم مردم استان هم خواهان آن هستند، پی بگیرند و کردار و گفتارشان بر این محور باشد، تردیدی ندارم که نقش مثبت و سازنده آنان در کل جامعه استان جاری شده و آثار آن در سطح ملّی و جهانی هم موجب اصلاح این برداشت دور از واقعیت خواهد شد. مشابه اتفاقاتی که در استان ما می افتد، در سایر استانها و حتی کشورهای دیگر هم هر روزه گزارش می شود، ولی به استان ما که می رسد، مفاهیم دیگری می یابد.
استان سیستان و بلوچستان واقعا قابلیت های پنهان و آشکار ویژه و قابل توجهی دارد. متاسفانه همواره به عنوان استانی کمتر برخوردار در مجامع مطرح می شود. به حول و قوه الهی امروز استان ما برای توسعه پیشتاز شده است و این را مدیون نگاه حمایتی نظام هستیم.
در مورد نگاه دو گانه ای که بر زنان جامعه ما تحمیل می شود، به ویژه در سیستان و بلوچستان نظرتان را بفرمایید.
جامعه سیستان و بلوچستان در این سالها دچار یک تحول و دگرگونی فرهنگی و اجتماعی عمیقی شده است. ما امروز شاهد هستیم که زنان با تلاش و اعتماد به نفسی مثال زدنی در همه عرصه های مدیریتی حضور فعال و مؤثری دارند. در همین استانی که واژه محرومیت را یدک می کشد، ما زن شهردار داریم. برای نخستین بار در کشور برای ریاست بنیاد شهید شهرستان نیکشهر یک زن معرفی شده، معاون سیاسی فرمانداری نیکشهر یک زن است. حضور مؤثر زنان در شوراهای شهر و روستا و تلاش زنان دلسوز و فرهیخته بلوچ برای پایان دادن به اختلافات و درگیری های قومی و طایفه ای همه نشان از این تحول و آگاهی جامعه زنان استان دارد. نکته قابل توجه دیگر تحول و دگر اندیشی و همسویی مردان و به ویژه روحانیون اهل سنت با این رویکرد تازه است. لذا به نظر اینجانب نگاه دو گانه ای هم اگر هست در حال کمرنگ شدن است و من به عنوان یک زن چُنین احساسی ندارم. اینکه مردم سیستان یک زن را به عنوان نماینده خود به مجلس می فرستند، نشان می دهد که فرهنگ عمومی جامعه برای نقش آفرینی زنان تا چه میزان آماده شده است. البته مشروط به اینکه جامعه زنان استان هم این فرصت را که با تلاش پیشگامان جامعه و شایستگی های خودشان به دست آمده، قدر بشناسند و بر توانمندی های خویش برای نقش آفرینی بیشتر از پیش بیفزایند.
به عنوان یک زن جسور و ساختار شکن، هیچگاه فکرکرده اید که زنان پیشگام می توانند، خود خواهی مردانه حاکم بر جامعه را کمرنگ و ناپیدا نمایند؟
این را قبول دارم که جامعه ما یک جامعه مرد سالار است! ولی هیچگاه در طول تاریخ ایران، کسی نقش و تاثیر آشکار و پنهان زنان را در رویدادها، وقایع اجتماعی و سیاسی نادیده نگرفته است. وقتی تاریخ ایران را ورق می زنیم، در هر ورق آن نام یک زن رشید را می بینیم. پس به این صورت هم نیست که جامعه مرد سالار و یا خود خواهی برخی مردان مانع پیشگامی و رشادت زنان شده باشد. من این موضوع را بیشتر مربوط به خود زنان می دانم که باعث شده است سقفی شیشه ای آنان را دربر بگیرد. خود من در فضایی که اکنون کار می کنم، تا کنون برای انجام فعالیتهای رسمی و غیر رسمی ام به چنین مواردی برنخورده ام. شاید بر می گردد به رویکرد حمایتی و پشتیبانی استاندار محترم و سایر همکارانم که همیشه با من برخوردی احترام آمیز داشته اند. بایستی ارزش این نوع نگاه به زن را دانست و همه را با یک چوب نراند. البته به موازات تغییر در رفتارهای اجتماعی مردان و کاهش سطح تفکرمرد سالارانه، نیاز به بازنگری برخی قوانین و اصلاح آنان نیز احساس می شود.
نمی خواهم وارد مستندات آماری شوم، زیرا که جامعه در سالهای اخیر به گزارشات آماری و اینکه چنین و چنان کرده ایم، نگاهی خوشبینانه ندارد. در حوزه کاری خود، یک نمونه از اقداماتی که گمان می کنید در آینده استان تاثیر عمیقی خواهد گذاشت را بفرمایید.
همه تلاش من و همکارانم در حوزه ای که کار می کنیم این است که بتوانیم با تنظیم سند توسعه منابع انسانی زمینه مناسبی برای جایگزینی منابع انسانی بر مبنای توانمندی ها و شناسایی پست های خالی با رویکرد چابک سازی و متناسب سازی دولت ایجاد کنیم. البته با تعین میزان خروج نیروی انسانی سعی بر این است که بر مبنای آن بگونه ای برنامه ریزی شود که نیروی جایگزین پاسخگوی مشکلات و کمبود های منابع انسانی در سازمان ها و دستگاه های اجرایی باشد.