نی زار : امروزه با گسترش شهرنشینی و مشکلات فراروی آن، انسان به دنبال دستیابی به روشها و شیوههای مقابله با آثار مخرب روحی آن میباشد. ایجاد فضای سبز و پارک در دل شهرها و سایر اماکن تفریحی و برنامههای دیگری از این دست، بخشی از این روشها به شمار میآید، اما به این بسنده نمینماید و روح انسان به دنبال بازگشت به طبیعت است و به طبیعتگردی میپردازد.
[1]
از سویی برای برون رفت از سختیهای زندگی شهری که به مخاطره انداختن سلامت جسمانی و روحی را نیز در پی دارد به دنبال پرداختن به ورزش میباشد. انواع ورزشهای کلاسیک را در محیطهای ورزشی موجود و در دل شهرها تجربه نموده و این فراوانی او را ارضاء نمیکند و به دنبال آن دسته از ورزشهایی است که با طبیعت، همخوانی بیشتری دارد.
یکی از ورزشهایی که در منطقهی سیستان از دیرباز جزئی از زندگی روزمرهی جمعیت قابل توجهی از مردم سیستان بوده است، گلنوردی است، نزدیک به ۷۶۰۰۰ هکتار از بستر دریاچهی هامون را نیزارهای با طراوتی تشکیل میداده است که رونق دامپروری و به ویژه گاوداری و شکوه پرورش گاو سیستانی مرهون این نیزارها بوده است.
[2]
شکارپرندگان و صید ماهی از جمله سایر مشاغلی بوده است که الزاماً باید تختک نشینان هامون روزانه مسافتهایی را در بستر گلین و آبی هامون تردد می کردند. راه رفتن در این بستر آبی با عمق متوسط یک متر داخل فضای با طراوت نیزار، آوای خوش انواع پرندگان مهاجر در حالی که پاهای آنان در گل نرم صابونی به عمق حدود ۳۰ سانتیمتر قرارر می گرفت، باعث می شد تا اینان اندامهایی درشت، ماهیچه ای و استخوانبندی مناسب داشته باشند.
با توجه به ضرورت نهادینه نمودن ورزشهایی از این دست، میبایست وزارت محترم ورزش و امور جوانان، شرایطی را فراهم نماید تا بنا به دلایلی در پی خواهد آمد، این ورزش مفرح را در عِداد ورزشهای بومی مورد توجه و ترویج قرار دهد، تجربهی اجرایی کردن این ورزش و بسته های آئیننامهی پینهادی نیز نزد نگارنده موجود است.
دلایل و ضرورتها
گرایش ذاتی انسان به خاک و گل: پیامبر اسلام فرمودهاند: «بگذارید فرزندانتان در خاک بازی کنند که خاک محل پرورش کودکان است.» بر اساس اعتقادات ما مسلمانان، انسان از خاک آفریده شده و قریب ۷۰ درصد از حجم بدن انسان را آب تشکیل می دهد، گِل از ترکیب خاک و آب به دست میآید و طبیعتاً بدن انسان در گِل آرامش مییابد.
رایج بودن ورزشهای گِلی در دنیا: امروزه انواع ورزشهایی که در محیطهای گِلی انجام میشود، به صورت کلاسیک در دنیا وجود دارد و سالیانه مسابقات زیادی به این امر اختصاص مییابد، از جملهی آنها میتوان به اتومبیلرانی در مناطق گِلی، موتورسواری در محیطهای گِلی، دوچرخهسواری در محیطهای گِلی، اسکی روی گِل، اسکیت روی گِل و گِلنوردی با مانع، تندروی در گِل اشاره نمود.
اهمیت گِلنوردی در رابطه با اکوتوریسم: در اغلب عرصههای اکوتوریستی کشور زمینههای گلنوردی وجود دارد و بر اساس آنچه امروزه در دنیا نیز مرسوم میباشد، برای افزودن به جذبهی این عرصهها با آنچه به صورت طبیعی وجود دارد، تلفیق برنامههای جاذب توصیه میشود.
در کنار این جاذبههای طبیعی، عرضهی صنایع دستی و بومی، عرضهی تولیدات زراعی، باغی، دامی و شیلاتی بومی مناطق، برگزاری بازیها و ورزشهای بومی و متناسب با این محیطها، میتواند جاذبههای آن را مضاعف نموده و وقت گردشگران را به شکل اصولی و متناسب با فرهنگ کشور بیشتر پر نماید.
وجود دریاچهی زیبای هامون سیستان، جازموریان، آببندهای فراوان آبخیزداری، اراضی شالیزار در اکثر مناطق بلوچستان، سواحل زیبای دریای عمان در شهرستانهای چابهار و کنارک و به طور کلی تمامی مناطق کشاورزی و هر جایی که آبی وجود دارد، حتی بدون هر گونه هزینهای، امکان ایجاد و یا بهرهبرداری از طبیعت برای انجام مسابقات و یا بازی گلنوردی را به طور طبیعی فراهم نموده است.
در این استان آثار باستانی فراوانی نیز وجود دارد که می توان اجرای این مسابقه را به عنوان یکی از برنامههای تورهای ایرانگردی در کنار سایر برنامههای تور در نظر گرفت.
گِل فشانهای پیرگل خاش و کنارک، فضای کاملاً طبیعی و جذاب و منحصر به فردی است که انجام این بازی در کنار بازدید از گِل فشان، بر جذابیت آن میافزاید.
کسب آمادگی برای دفاع و جنگ در عرصههای گِلی: هشت سال دفاع مقدس مردم ایران در جنگ با تمام دنیا در جبهههای جنگ موسوم به جنگ ایران و عراق، نشان داد که باید آمادگی دفاع در عرصههای مختلفی برای مردم ما وجود داشته باشد. در این جنگ با عرصههای مناطق کوهستانی صعب العبور، جنگ در شرایط برف و باران، جنگ در هور یا تالابها ، جنگ در دریا و رودخانهها و دشتهای صاف، جنگ در محیطهای رملی و ماسهای، رو به رو بودهایم و مواجهه با این عرصهها قطعاً نیاز به آمادگیهای خاص خود را داشته است.
یکی از تاکتیکهای دشمن برای کند کردن حرکت ماشین جنگی، بعضاً به زیر آب بردن مناطق مورد عمل میباشد و ناگزیر باید در مناطق گِلی به جنگ پرداخت. از این تاکتیک نه تنها دشمن استفاده میکند بلکه اگر شرایط مهیا و لازم باشد ممکن است خود ما نیز از آن بهره گیریم، همانگونه که در تجربه جنگ هشت ساله، عملیات فراوانی در این عرصهها داشتیم. این عظمت آفریده شد، بنابر این اگر جوانان ما در این عصر حتی به عنوان یک ورزش و بازی در محیطهای گِلی با هم به مبارزه برخیزند، برای آنها شرایط و صعوبت عملیات جنگی یاد شده ملموس و قابل درک میگردد و از طرفی اگر این نوع مسابقات استمرار یابد و در مناطق مختلف، افراد مستعد برای فعالیت و هر نوع حضوری در اینگونه محیطها، شناسایی شده و در شرایط اضطراری و نیاز کشور، میتوان آنها را فراخوانی نمود.
با این توصیف، وزارت ورزش و امور جوانان، سازمان بسیج مستضعفین و سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، از جمله سازمانهایی هستند که میتوانند تسهیلات اجرایی نمودن این ورزش و ترویج آن را فراهم نمایند.
[3]
استفاده درمانی از گِل و گِلنوردی: در دنیا، چشمهها و غارهای مختلفی وجود دارد که حاوی مواد شیمیایی و آلی زیادی هستند و برای درمان بیماریهای پوستی و یا سایر بیماریها مورد استفاده قرار میگیرند.
از سویی چنانچه گل حالت ژله ای و یا بسیار آبکی نداشته باشد و کمی سفت باشد، وقتی پا در آن قرار میگیرد، تا حدود ۲۰ یا ۳۰ سانتیمتر به آرامی در آن فرو رود، برای فرم دادن به عضلات پا و شکل دادن مهرههای کمر بسیار مفید میباشد و به ویژه برای آن دسته از افرادی که بیشتر مجبور به پشت میز نشینی هستند مفید میباشد.
عدم نیاز به زیر ساخت و ابنیه خاص و در نتیجه بدون هزینه بودن اجرای ورزش: همانگونه که گفته شد، کافی است قطعه زمین کشاورزی، آبیاری شده باشد و یا هر کدام از عرصههای طبیعی که وجود داشته باشد، امکان برگزاری این ورزش وجود دارد و نیاز به ابزار خاص و یا ساختن ابنیهی خاصی برای اجرای این ورزش نیست.
فراگیر بودن این ورزش برای سنین مختلف: این ورزش برای کودکان که قبلاً گفته شد بسیار جذاب و منطبق با روحیات دوران کودکی است. بزرگسالان نیز معمولاً به نوههایشان علاقمندی خاصی دارند و حتی برای لذت بردن از حضور نوههای خود، علاقمند به انجام این ورزش هستند و در سنین دیگر نیز که عمدتاً جوانان و نوجوانان هستند، صفت هیجانانگیزی این بازی برای آنها جذابیت خاصی دارد.
روحیهی تنوعطلبی انسان و وازدگی از بازیهای کلاسیک: اخیراً در خیلی از کشورها، یک وازدگی نسبت به ورزشهای کلاسیک بهوجود آمده و مجامع ورزشی به دنبال ایجاد ورزشهای جدید و یا پرداختن و نظاممند کردن ورزشهای متنوع و فراوان بومی و سنتی ملل میباشند تا آنها را جایگزین نمایند. از جملهی این ورزشها میتوان به مسابقات کبدی و خُسو و … اشاره کرد.
چگونگی انجام ورزش گل نوردی
این ورزش در دنیا به MUD RUN معروف است و به شیوههای مختلف برگزار میشود:
در مزارع مخصوص تعطیلات آخر هفته: در کشورهای اروپایی برای این ورزش، در مزارع و فضاهای بخش خصوصی که ویژهی گذراندن اوقات آخر هفته میباشد، مکانهای خاصی پیشبینی شده است و در قالب جشنوارههایی ویژه، این ورزش به اجرا در میآید.
در سواحل و زمینهای گِلی: در بعضی نقاط به صورت بسیار ساده در سواحل رودخانهها، مردابها، برکهها، دریاها و دریاچهها در حالی که مسیر مسابقه علامتگذاری شده به اجرا در میآید.
اجرا ی ورزش در استخرهای گِلی مخصوص: ممکن است حتی در شهرها، در مجموعههای ورزشی، یک استخر با ابعاد استخرهای شنا ساخته شود و به جای آب، آن را از گِل پر کنند، و موانعی نیز در آن ایجاد نمایند.
این موانع بسته به اهداف استفاده از گِل و تأثیر مورد نظر برنامهریزان بر بخش خاصی از آناتومی بدن، یا در حدی قرار میگیرد که وقتی فرد ایستاده حرکت میکند، مجبور باشد گردنش را خم کند و یا با فاصلهی اندکی به اندازهی بالا گرفتن سر از سطح گِل قرار میگیرد. ممکن است از لوله و یا قطعات چوبی با قطر متناسب و یا در شکل افراطی آن از سیم خاردار به عنوان مانع استفاده شود.
انجام ورزش به صورت سینه خیز: گاهی نیز مسابقه به صورت سینهخیز، به گونهای که فقط سر بالا است و همهی بدن در گِل قرار دارد، صورت میگیرد.
سُر خوردن روی گِل در سراشیبی: یکی از بازیهای مفرح معمول در سیستان، با توجه به وجود رودخانههای زیاد و دریاچهی هامون و با توجه به صابونی بودن گِل آن، سُر خوردن روی گِل می باشد که در اصطلاح محلی به آن کولَخشَک گفته میشود و کودکان، نوجوانان و جوانان از آن لذت زیادی میبرند و بسیار مفرح است.
[4]
عباس نورزایی