گفت و گو با صالح سرحدی استاد دانشگاه با موضوع لزوم حرفه ای گرایی اخلاقی

آقای سرحدی برای ورود به بحث و روشن تر شدن مفاهیم توضیح مختصری در خصوص تعریف یا مضامین حرفه ای گرایی اخلاقی و نقش و اهمیت آن ارائه بفرمایید:

بنام خدا.

یکی از شاخه‌های دانش اخلاق حوزۀ اخلاق حرفه‌ای است که لازم است ازلحاظ معرفتی بیشتر به آن توجه شود. یکی از منابع غنی در اخلاق حرفه‌ای، آموزه‌های دین مبین اسلام است.

اما شناخت و ترویج اخلاق حرفه‌ای برمبنای اسلام، بدون تحلیل آموزه‌های اخلاقی نهج‌البلاغه امکان‌پذیر نیست.

خُلق عادت و ملکه ای است که در نَفْسِ حاصل می گردد و رسوخ می نماید و باعث بر افعال و کارهای آدمی می گردد بدون این که به فکر کردن محتاج باشد. مانند شخصی که خُلق سخاوت و بخشش عادتش است و بدون فکر و تأمّل به فقرائ می بخشد

.واژه اخلاق در معنای آداب، رسوم و هنجارهای گروهی وابسته به کار می رود. که مبتنی بر رعایت حقوق افراد است. اخلاق رفتارهای پایداری است که به دو قسم اند: رفتارهای درون شخصی و برون شخصی که مبتنی بر رعایت حقوق طبیعی افراداند.

اخلاق حرفه‌ای یکی از مسائل اساسی همه جوامع بشری است. در حال حاضر، متأسفانه در جامعه ما در محیط کار کمتر به اخلاق حرفه‌ای توجه می‌شود. جامعه ما نیازمند آن است تا ویژگی‌های اخلاق حرفه‌ای مانند دلبستگی به کار، روحیه مشارکت و اعتماد، ایجاد تعامل با یکدیگر و… تعریف، و برای تحقق آن فرهنگ‌سازی شود. امروزه بسیاری از کشورها در جهان صنعتی به این بلوغ رسیده‌اند که بی‌اعتنایی به مسائل اخلاقی و فرار از مسئولیت‌ها و تعهدات اجتماعی، به از بین رفتن سازمان می‌انجامد. به همین دلیل، بسیاری از شرکت‌های موفق برای تدوین استراتژی اخلاقی احساس نیاز کرده، و به این باور رسیده‌اند که باید در سازمان یک فرهنگ مبتنی بر اخلاق رسوخ کند. از این‌رو، کوشیده‌اند به تحقیقات درباره اخلاق حرفه‌ای جایگاه ویژه‌ای بدهند؛ وقتی از حوزه فردی و شخصی به حوزه کسب و کار گام می‌نهیم‌‌، اخلاق کار و یا اخلاق شغلی به میان می‌آید؛ مانند: اخلاق پزشکی‌‌، اخلاق معلمی‌‌، اخلاق مهندسی و نظایر آن‌.

امروزه اخلاق حرفه‌ای نقش راهبردی در بنگاه‌ها دارد و متخصصان مدیریت استراتژیک، اصول اخلاقی شایسته در سازمان را از پیش‌‌شرط‌های مدیریت استراتژیک خوب دانسته‌اند در اخلاق حرفه‌ای، مسئولیت‌های اخلاقی سازمان در قبال محیط داخلی و خارجی است و این متمایز از حقوق کار است؛ اما حقوق کار نیز در آن وجود دارد. اصول اخلاق خوب از پیش‌‌شرط‌های مدیریت استراتژیک خوب است. این اصول موجب ایجاد یک شرکت و بنگاه خوب می‌شود. مهم ترین متغیر در موفقیت سازمان ، اخلاق حرفه ای است. اگر چه انسان ها در مصداق موفقیت و تعریف آن ، دیدگاه واحدی ندارند، اما در موفقیت طلبی همسان هستند. موفقیت در زندگی شخصی ، شغلی و حیات سازمان ، آرمان مشترک و معنا بخش آدمی است.

در خصوص اخلاقیات و اهمیت اخلاق حرفه ای در سازمان توضیحات بیشتری ارائه بفرمائید؟

بله-

اخلاقیات به عنوان مجموعه ای از اصول، اغلب به عنوان منشوری که برای راهنمایی و هدایت استفاده می شود، تعریف شده است. این مجموعه اصول ، چهارچوبی برای اقدام ارائه می کند. اخلاق حرفه ای ، مانند شمشیر دولبه ای است که یک لبه آن تهدید است.

ضعف در سیستم اخلاقیات، منجر به کاهش ارتباطات و افزایش خسارات در سازمان می گردد و مدیریت، بیشتر بر روی کنترل گذشته نگر تکیه خواهد کرد؛ زیرا افراد به مدیریت ، اطلاعات را نمی رسانند و در این صورت، انرژی سازمان به منفی تبدیل می شود و به عبارت دیگر ، توان سازمان به جای آن که صرف هدف شود ، صرف شایعه ، غیبت، کم کاری و … خواهد شد.

لبه دیگر این شمشیر، فرصت است.

اخلاق حرفه ای ، تاثیر چشم گیری بر روی فعالیت ها ونتابج سازمان دارد . اخلاق حرفه ای ، بهره وری را افزایش می دهد ، ارتباطات را بهبود می بخشد ودرجه ریسک را کاهش می دهد؛ زیرا هنگامی که اخلاق حرفه ای در سازمان حاکم است ، جریان اطلاعات به راحتی تسهیل می گردد ومدیر قبل از ایجاد حادثه ، از آن مطلع می گردد.

امروزه در اخلاق حرفه‌ای، تلقی «شما حق دارید و من تکلیف»، مبنای هر گونه اخلاق در کسب و کار است. این مبنا از رفتار ارتباطی فرد، به صورت اصلی برای ارتباط سازمان با محیط قرار می‌گیرد و سازمان با دغدغه رعایت حقوق دیگران، از تکالیف خود می‌پرسد.

لطفا” ویژگی‌های افرادی که اخلاق حرفه‌ای دارند را برای خوانندگان محترم بیان بفرمائید:

بله-میتوان گفت و یژگی اول این افراد:

مسئولیت‌پذیری

در این مورد فرد پاسخ‌گوست و مسئولیت تصمیم‌ها و پیامدهای آن را می‌پذیرد؛ سرمشق دیگران است؛ حساس و اخلاق‌مند است؛ به درستکاری و خوشنامی در کارش اهمیت می‌دهد؛ برای ادای تمام مسئولیت‌های خویش کوشاست و مسئولیتی را که به عهده می‌گیرد، با تمام توان و خلوص نیت انجام می‌دهد.

برتری‌جویی و رقابت‌طلبی

در تمام موارد سعی می‌کند ممتاز باشد؛ اعتماد به نفس دارد؛ به مهارت بالایی در حرفه خود دست پیدا می‌کند؛ جدی و پرکار است؛ به موقعیت فعلی خود راضی نیست و از طرق شایسته دنبال ارتقای خود است؛ سعی نمی‌کند به هر طریقی در رقابت برنده باشد.

صادق بودن

مخالف ریاکاری و دورویی است؛ به ندای وجدان خود گوش فرا می‌دهد؛ در همه حال به شرافت‌مندی توجه می‌کند؛ شجاع و با شهامت است.

احترام به دیگران

به حقوق دیگران احترام می‌گذارد؛ به نظر دیگران احترام می‌گذارد؛ خوش‌قول و وقت‌شناس است؛ به دیگران حق تصمیم‌گیری می‌دهد؛ تنها منافع خود را مرجح نمی‌داند.

رعایت و احترام نسبت به ارزش‌ها و هنجارهای اجتماعی

برای ارزش‌های اجتماعی احترام قائل است؛ در فعالیت‌های اجتماعی مشارکت می‌کند؛ به قوانین اجتماعی احترام می‌گذارد؛ در برخورد با فرهنگ‌های دیگر متعصبانه عمل نمی‌کند.

عدالت و انصاف

طرفدار حق است؛ در قضاوت تعصب ندارد؛ بین افراد از لحاظ فرهنگی، طبقه اجتماعی و اقتصادی، نژاد و قومیت تبعیض قائل نمی‌شود.

همدردی با دیگران

دلسوز و رحیم است؛ در مصائب دیگران شریک می‌شود و از آنان حمایت می‌کند؛ به احساسات دیگران توجه می‌کند؛ مشکلات دیگران را مشکل خود می‌داند.

وفاداری

به وظایف خود متعهد است؛ رازدار دیگران است؛ معتمد دیگران است.

 

با عنایت به مطالب گفته شده کاربردی نمودن اخلاق در رفتار افراد وگروه ها و رسیدن به موفقیت چگونه امکان پذیر است؟

بله چندین مرحله برای پاسخ به این سوال بایستی یاداور شد که بصورت کلید وازه عرض میکنم :

1-موفقیت ازاخلاق حرفه ای سرچشمه می گیرد

2-اخلاق حرفه ای ازاعتماد آفرینی ایجاد می شود

3-اعتماد آفرینی از پیش بینی رفتار ایجاد می شود.

4-پیش بینی رفتار از مستمر بودن وقانون مند بودن رفتار سرچشمه می گیرد .

5-مستمر بودن وقانون مندی از مسئولیت ناشی می شود.

6-مسئولیت از قانون وباورهای فرد شکل می گیرد .

موفقیت در سازمان ناشی از ایجاد وبه کارگیری مدیریت اخلاق در سازمان است. اخلاق سازمانی از اعتماد آفرینی شروع می شود . هرچه اعتماد به سازمان ، برنامه ها ومدیرن ارشد ،میانی ومدیران پایه  بیشتر باشد ، میزان تعهد به سازمان و وظایف بیشتر خواهد شد.

اعتماد آفرینی ، منجر به افزایش توان سازمانی در پاسخ دهی به نیازهای محیطی خواهد گردید؛ زیرا اعتماد آفرینی هم افزایی در توان سازمان ایجاد خواهد کرد . هر چه اعتماد کارکنان به مدیران وسازمان ، کاهش یابد ، مدیران می بایست هزینه بیشتری را جهت کنترل رفتار کارکنان بپردازند که نتیجه کمتری نیز به دست خواهند آورد. اعتماد آفرینی ازپیش بینی رفتار ایجاد می شود .

 

از مسئولیتپذیری گفتید، بفرمایید مسئولیتپذیری در سطح فردی و سازمانی چه معنی و مفهومی دارد و مسئولیتپذیری در این دو حیطه، آیا تفاوتهایی هم دارند؟

به نظر اینجانب مسئولیت‌پذیری اول فردی است و بعد نهادی و یا دولتی. چرا این حرف را می‌زنم؛ برای اینکه اولی رفتار را شکل می‌دهد و مقدمه‌ی اصلاح فرایندها می‌شود و دومی سیاست را قوام می‌بخشد و زمینه‌ی تجدید ساختار را در صورت لزوم پدید می‌آورد.

مستحضر هستید که مسئولیت‌پذیری یعنی پاسخگویی در قبال وظیفه و تکلیف، بنابراین مسئول در قبال رفتار خود و عوارض ناشی از آن، مورد سوال و بازخواست قرار می‌گیرد و تشویق و یا تنبیه می‌گردد. البته پاداش و یا توبیخ فرع بر مسئولیت است و مسئولیت فرع بر تکلیف و تکلیف فرع بر اختیار و اختیار یا حق تصمیم‌گیری، نیز ازجمله خصوصیات منحصر به انسان است.

مسئولیت هم مربوط به تک‌تک افراد و شهروندان است که برابر ارزش‌های مورد قبول خود در این رابطه پاسخگو هستند و هم مربوط به گروه‌ها، سازمان‌ها و شرکت‌هاست که بر اساس تکلیف و متناسب با اختیار و با ساختار معلومی که دارند در قبال فرد و جامعه، دارای مسئولیتند

توجه به اخلاق کار و مسئولیتپذیری اجتماعی فردی در کشور چه پیامدهایی در راستای توسعه و پیشرفت به همراه دارد؟

بسیار مهم است. به نظر بنده اخلاق کار و اخلاق حرفه‌ای مهمترین عامل فرهنگی در توسعه اقتصادی و سایر زمینه‌های توسعه محسوب می‌گردد. پایه‌ی اصلی ثروت ملت‌ها را انسان‌ها تشکیل می‌دهند. نقطه شروع توسعه از تحول فردی و سپس تحول فرهنگی است. حضرت امام خمینی (ره) هم قائل به این معنا بودند. ایشان می‌فرمودند: اگر فرهنگ اصلاح نشود، اصلاح بقیه‌ی چیزها هم به آسانی ممکن نخواهد شد و یا آنجا که تزکیه و تهذیب را قبل از تعلیم و تربیت ذکر می‌کردند، اشاره به این موضوع است ما حتما برای رسیدن به توسعه‌ی پایدار این مراحل را یکی پس از دیگری و یا به موازات هم باید طی کنیم.

سخن پایانی

اخلاق حرفه‌ای فراتر از آن است که آن را تنها مسئولیت بنامیم و یا آن را به قانون، مقررات و آیین‌نامه‌ها احاله دهیم و یا آن را به سازمان‌ها و واحدهای حرفه‌ای تحویل دهیم و یا آن را فقط در قلمرو منابع انسانی ببینیم و یا با اکتفا به نوشتن یک منشور اخلاقی، دین خود را به آن ادا کنیم. اخلاق حرفه‌ای، همانطور که گفته شد، نیازمند استمرار در آموزش، مهارت، تجربه و بصیرت بخشی و بسترسازی‌های فرهنگی فراوان در هر زمینه‌ی کاری و تخصصی است و اولا باید با نگرش چند بعدی دیده شود و ثانیا چارچوب مفهومی و نظری آن بایستی در مرحله‌ی عمل یافت شود.

 

گفت و گو: فرشید عابدی

 

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

√ کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
√ آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد