نی زار؛ اوایل خرداد سال جاری نارندرا دامورداس مودی؛ نخست وزیرهند به عنوان یک مقام عالی از هند پس از ۱۵ سال به همراه اشرف غنی احمدزی جهت امضای موافقتنامه بین المللی چابهار به تهران آمد. در نشست سه جانبه ایران ، هند و افغانستان موافقتنامه ترانزیتی تجاری چابهار و استفاده از بندر چابهار به گونه قابل توجهی افزایش یافت.این توافقنامه هند ار از طریق افغانستان به آسیای میانه و از سوی دیگر زمینه دسترسی افغانستان به هند را از طریق دریا فراهم میسازد و در عوض هند متعهد به سرمایه گذاری ۵۰۰ میلیون دلاری برای توسعه بندر چابهار و ۱.۶ میلیارد دلاری برای منطقه آزاد تجاری چابهار شده است.

این قرارداد و سرمایه گذاری هند صرفا برای تقابل و جلوگیری از شیب تند نفوذ اقتصادی چین در منطقه بود. چین با توسعه بندر گوادر پاکستان که در ۱۰۰ کیلومتری شرق بندر چابهار و در فاصله ۲۵ کیلومتری پسابندر واقع شده است، حضورش را در اقیانوس هند پررنگ تر ساخته است از طرفی هند نیز سعی در توسعه نفوذ اقتصادی اش در آسیای مرکزی را داشت.

سیاست تقابل اقتصادی چین و هند در منطقه و یارگیری ضربدری هند-افغانستان و چین و پاکستان باعث بروز معضلات ژئوپلیتیکی در منطقه شده است.

نخست وزیر هند پس از امضای معاهده سه جانبه همراه اشرف غنی از تهران به افغانستان رفت و بالا دست سد دوستی ایران-ترکمنستان سد سلما را افتتاح کرد و نام این سد را به نام سد دوستی هند- افغانستان تغییر نام داد، با افتتاح سد سلما میزان آب ورودی برای استفاده آب مصرفی خراسان رضوی و شمالی کاهش یافت. ایران میتوانست از طریق این معاهده امتیازات بسیاری برای احیای تالاب هامون و آب مصرفی خراسان رضوی و شمالی کسب کند که متاسفانه این موقعیت را از دست داد.

توافق سه جانبه (ایران- هند- افغانستان)، این امکان را برای هند فراهم می کند تا بتواند کالا را با سرعت بیشتری ابتدا به ایران و از آن جا به افغانستان و روسیه از طریق یک لینک جاده ای ریلی جدید بفرستد . از این نکته نیز نباید غافل شد به دلیل روابط خصمانه هند و پاکستان، تاکنون پاکستان از کشتی های هندی به مقصد افغانستان، کرایه ترانزیتی مطالبه می کرد در نتیجه ترانزیت کالا برای هند خیلی پر هزینه بوده که با انعقاد قرارد مذکور، دروازه ای مستقیم به روی هند به سمت افغانستان و اروپا گشوده شد.

افغانستان از لحاظ ژئوپلیتیک کشوری پر آب تلقی می شود که تمام آب هایش مصرف داخل نمیشود بلکه به خارج از مرزهای سیاسی اش میریزد و از طرفی مهره بازی کشورهای قدرتمند است و در سیاست خارجی این کشورها بازی می کند. ایران میتوانست از منفعت طلبی هند و تقابل این کشور با چین نهایت استفاده را برای دیپلماسی آب با اقغانستان به کار بگیرد.

هند پس از افتتاح سد سلما برای تحت فشار گذاشتن پاکستان پروپزال ۱۳ سد در جنوب افغانستان را به اشرف غنی تحویل داد اما اشرف غنی که سیاست تعامل با پاکستان را پیش گرفته بود از زیر بار اجرای افتتاح این سد ها طفره رفت که با نامه رسمی نخست وزیر هند مبنی بر اجرای این سد ها مواجه شد از آن طرف چین آب ورودی این کشور به هند را مسدود کرد. در این وسط ضعیف ترین دیپلماسی آب از آن ایران بود.

حضور رئیس اجرایی دولت افغانستان در ایران در سال جاری و تاکید استاندار سیستان و بلوچستان به عبدالله عبدالله مبنی بر اهمیت تالاب هامون و حتی مذاکره معصومه ابتکار با عبدالله عبدالله باز هم شاهد تکمیل فاز دوم سد کجکی هستیم! سد کجکی یک سد برق آبی برای تامین بخشی از برق این کشور است .

توجه شما را به چند نکته جلب می کنم شاید بزرگترین اشتباه را در بحث افتتاح فاز دوم این سد متوجه خودمان است، اکثر اهالی غرب افغانستان در دوره ای برای تامین معاش به مبادلات مرزی روی آوردند ایران با انسداد مرزها شغل بخش اعظمی از اهالی غزب افغانستان را تعطیل کرد، بخش اعظمی از این نیروی انسانی به کشت خشخاش روی آوردند و بالا رفتن سطح زیر کشت به صورت سنتی میزان آب بیشتری میطلبید.

نکته دوم استفاده نکردن از ابزار دیپلماسی آب بود، سیستان سرشار از انرژی و افغانستان نیازمند به انرژی الکتریکی و برق است به طوری که حاضر بود برای انتقال شبکه برق از فاصله بیش از هزار کیلومتری هزینه کند که به دلیل شرایط اجتماعی این طرح با شکست روبه رو شد. در پاراگراف بالا یادآور شدم که سد کجک یک سد برق آبی است با انتقال برق هم امکان مطالبه آب وجود دارد و هم فکر تکمیل فاز دوم این سد به خودی خود منتفی میشد.

نکته سوم یا بهتر بگویم اشتباه سوم صادرات سیمان سیستان به افغانستان بود، با سیمان تولیدی خودمان از ورود آب به کشور جلوگیری کردند. چرا برای تهیه سیمان آنها را با مشکل مواجه نکردیم؟

نویسنده: فرشید عابدی ، سردبیر پایگاه خبری نی زار

%d9%81%d8%b1%d8%b4%db%8c%d8%afحقابه-هامون